De onlangs afgetreden Tweede kamer, geïnspireerd door Denemarken, wilt in de strijd tegen deep fakes het auteursrecht uitbreiden. Ieder zou in dat geval auteursrecht krijgen op zijn/haar gezicht en stemgeluid. Is dit de oplossing tegen deep fakes?
Auteursrecht, wat is dat eigenlijk?
Het auteursrecht is onderdeel van ons fundamentele recht op eigendom. Het is daarmee een zeer omvattend recht. In de wet is bepaald waar het auteursrecht op gevestigd kan zijn. Het gaat eigenlijk altijd over een creatie van de menselijke geest waar enige creativiteit bij te pas is gekomen. Indien dat het geval is, ontstaat het auteursrecht automatisch. Dit hoeft dus niet – zoals bij een merk of een patent – aangevraagd en geregistreerd te worden.
Het auteursrecht kan op dit moment worden gevestigd op de volgende werken:
- boeken, brochures, nieuwsbladen, tijdschriften en andere geschriften;
- tooneelwerken en dramatisch-muzikale werken;
- mondelinge voordrachten;
- choreografische werken en pantomimes;
- muziekwerken met of zonder woorden;
- teeken-, schilder-, bouw- en beeldhouwwerken, lithografieën, graveer- en andere plaatwerken;
- aardrijkskundige kaarten;
- ontwerpen, schetsen en plastische werken, betrekkelijk tot de bouwkunde, de aardrijkskunde, de plaatsbeschrijving of andere wetenschappen;
- fotografische werken;
- filmwerken;
- werken van toegepaste kunst en tekeningen en modellen van nijverheid;
- computerprogramma’s en het voorbereidend materiaal;
Het voorstel is dat het auteursrecht wordt uitgebreid met het gezicht en stemgeluid. Dat zou inhouden dat een ieder zijn alleenrecht krijgt op het gebruik van zijn/haar gezicht en stemgeluid. Gelet op de onlangs gehouden verkiezingen, is het onduidelijk of ook in de nieuwe samenstelling een meerderheid is te vinden in de Tweede Kamer voor deze wijziging.
Wat kan je met het Auteursrecht?
Zoals al kort omschreven valt het auteursrecht onder het recht op eigendom. Indien je auteursrecht hebt op een werk, heb je het uitsluitende recht om te bepalen wat er met het beschermde werk gebeurd. Indien iemand inbreuk maakt op dit recht – door jouw werk te gebruiken zonder dat jij hiervoor toestemming hebt gegeven, is de inbreukmaker schadeplichtig. Die schadeplichtigheid ontstaat direct bij het maken van een inbreuk en kan niet ongedaan gemaakt worden door het werk bij eerste sommatie te verwijderen. Voor de juristen onder ons: er is dus geen verzuim vereist.
Voor een inbreuk hoeft het overigens niet zo te zijn dat exact jouw werk gebruikt wordt. Er kan ook al sprake zijn van een inbreuk indien jouw werk wordt nagemaakt zonder eigen creativiteit.
Er zijn ook enkele uitzonderingen in het auteursrecht. In dit geval zijn de belangrijkste de uitzondering van parodie en pastiche. In het kort: een parodie is een humoristische en vaak spottende imitatie van een bestaand werk, gericht op kritiek of komedie. Een pastiche is een imitatie die het originele werk eert of benadrukt.
Is het uitbreiden van het auteursrecht een oplossing tegen deep fakes?
De vraag blijft natuurlijk of het uitbreiden van het auteursrecht met het gezicht en stemgeluid leidt tot een oplossing voor deep fakes.
De uitbereiding zou moeten zorgen voor een makkelijkere weg om deep fakes offline te krijgen. De persoon in kwestie kan dan namelijk zelf een brief sturen of digitale melding maken met de mededeling dat zijn of haar recht wordt geschonden en de deep fake daarom offline moet worden gehaald. Dit klinkt als een goede optie, maar leert de huidige praktijk – met de al bestaande mogelijkheden – niet dat het zo makkelijk niet zal lopen?
Er zitten zeker ook risico’s aan de uitbreiding. Ben je ooit wel eens iemand op straat tegen gekomen waarvan je bijna zeker wist de persoon te (her)kennen, maar dit toch een vreemde bleek te zijn? Precies. Met de hoeveelheid mensen op aarde is het niet vreemd als je soms iemand tegen komt die op het eerste gezicht sprekend op jou lijkt. Is dit dan een inbreuk op jouw auteursrecht?
Met de uitbreiding van de wet, zou dat wel het gevolg zijn. Niet wenselijk natuurlijk. Het kan toch niet zo zijn dat je schadeplichtig bent naar een ander, omdat je simpelweg op iemand lijkt.
En hoe zit dat met de grappige stickers die wel eens online langs komen? Niet bedoeld om iemand te kwetsen, maar wel om een grapje mee te maken? Dat valt nu onder de uitzondering van de parodie. Het risico bestaat dat ook veel deep fakes onder deze uitzondering zouden vallen en de uitbreiding dus niet zorgt voor de oplossing.
Al met al, zijn er voor en tegens te bedenken. Het huidige wettelijke kader heeft al mogelijkheden om op te treden tegen deep fakes, maar vaak blijkt dit lastig te zijn. De uitbreiding van het auteursrecht in de strijd tegen deep fakes kan een laagdrempeligere manier zijn om op actie te ondernemen bij een (ongewenste) deep fake, maar het kan ook veel verdergaande nadelige gevolgen hebben.
